Zo lees je de geluksformule
Hoe leidt eerlijkheid tot zelfkennis, liefde, vergeving en handelen? Verken beide cirkels van Adam Arma met bij elke overgang een vraag om over na te denken.
Geluk
+1 Uit waarheid groeit kennis
Ieder heeft een eigen kijk op de waarheid, maar de waarheid als geheel is voor iedereen dezelfde. Stel je een kubus voor. Vanaf jouw plek zie je het ene vlak, vanaf mijn plek een ander. Beide horen bij dezelfde kubus. De waarheid in deze formule is de hele kubus, met alle vlakken.
‘Ken jezelf’, hoor je vaak. Maar hoe leer je jezelf kennen als je zelfs aan jezelf alleen de versie van het verhaal vertelt die jou uitkomt? Begin met volkomen eerlijkheid tegenover jezelf en de mensen om je heen. Dan kun je zien wie je bent en wat er werkelijk gebeurt. Daar begint kennis.
Een vraag aan mezelf Welk vlak van wat er nu gebeurt, kan ik vanaf mijn eigen plek nog niet zien?
+2 Uit kennis groeit liefde
‘Hou van jezelf’ is makkelijk gezegd. Maar van wie moet je precies houden als je jezelf nog niet kent? Door eerlijk te zijn ontdek je wat je wilt, waar je bang voor bent en wat je dierbaar is. Eindelijk zie je iemand van vlees en bloed van wie je kunt houden.
Zo gaat het ook met de wereld. Hoe beter je de werkelijkheid leert kennen, hoe meer je erin ziet en hoe meer je ervan kunt houden. De formule noemt die liefde waarachtig omdat ze voortkomt uit kennis van wat er werkelijk is.
Een vraag aan mezelf Wat heb ik onlangs over mezelf ontdekt en met warmte kunnen aanvaarden?
+3 Uit liefde groeit vergeving
Soms bepaalt een fout van lang geleden hoeveel plezier je jezelf vandaag gunt. Je denkt terug aan wat je deed en verwijt het jezelf opnieuw: ‘Hoe heb ik dat kunnen doen?’ Zo kan het verleden je ervan weerhouden voluit te leven.
Wanneer je eerlijk onder ogen ziet wat je deed, begrijpt wie je toen was en jezelf nog steeds met liefde kunt benaderen, kun je jezelf werkelijk vergeven. Je hoeft die vergeving niet langer te verdienen door jezelf opnieuw te straffen.
Een vraag aan mezelf Voor welke daad van lang geleden straf ik mezelf nog steeds?
+4 Uit vergeving groeit rust
Je kunt zeggen dat je jezelf hebt vergeven en in gedachten toch telkens met dezelfde beschuldiging terugkomen. Het gaat hier om de vergeving waarmee die innerlijke ruzie tot een einde komt. Je herinnert je wat er is gebeurd en kunt verder leven.
In die stilte vind je rust. Ze steunt op de hele weg die je hebt afgelegd. Je hebt de waarheid onder ogen gezien, jezelf begrepen, jezelf met liefde benaderd en je wrok losgelaten.
Een vraag aan mezelf Waaraan merk ik dat ik niet langer met mezelf in discussie ben over het verleden?
+5 Uit rust groeit zekerheid
Als je rustig bent, heb je tijd om je eigen antwoord te horen. Je kent je redenen, herinnert je je fouten en weet inmiddels hoe je jezelf daarvoor kunt vergeven. Een volgende tegenslag neemt je daardoor niet meteen alle houvast af. Zekerheid betekent hier dat je ergens zeker van kunt zijn, bijvoorbeeld van wat je weet, van een keuze of van iemand anders. Zelfvertrouwen is daar één voorbeeld van.
Daaruit ontstaat in de formule vertrouwen in jezelf. Je kunt dat merken aan een eenvoudig besluit: ik zie wat er gebeurt, ik kan kiezen en ik ben bereid voor mijn keuze in te staan.
Een vraag aan mezelf Op welk eigen besluit vertrouw ik als het stil is vanbinnen?
+6 Uit zekerheid groeit vrijheid
Als je op jezelf vertrouwt, heb je niet voor iedere stap de goedkeuring van een ander nodig. Je kunt luisteren naar wat iemand vindt, het eerlijk naast je eigen oordeel leggen en toch zelf beslissen.
Zo openen rust en zelfvertrouwen de weg naar innerlijke vrijheid. De zevende stap is het ogenblik waarop je ja of nee kunt zeggen en begrijpt waarom dat jouw antwoord is.
Een vraag aan mezelf Wat zou ik kiezen als ik niemand hoefde te bewijzen dat ik gelijk heb?
+7 Uit vrijheid groeit handelen
Wanneer een beslissing echt van jou is, krijg je zin om in beweging te komen. Wat ging er eerder veel kracht zitten in het waarmaken van verwachtingen en het redetwisten met jezelf. Nu kun je die energie steken in wat je wilt doen.
In vrij gekozen handelen blijft de rust voelbaar waaruit het is ontstaan. Je weet waarvoor je iets doet en je kunt met één concrete daad beginnen.
Een vraag aan mezelf Welke stap zou ik uit eigen beweging willen zetten?
+8 Uit handelen groeit geluk
Hier doet het ertoe hoe een daad tot stand kwam. Je zag de werkelijkheid onder ogen, kende jezelf, hield van jezelf en vergaf jezelf je fouten. Daaruit groeiden rust, zelfvertrouwen en vrijheid. Dat alles klinkt door in wat je nu doet.
Juist dit bewuste, vrij gekozen handelen brengt Adam in verband met geluk. Je geeft je eigen leven mede vorm en herkent jezelf in wat je doet.
Een vraag aan mezelf Bij welke bezigheid voel ik dat ik werkelijk deelheb aan het leven?
+9 Geluk brengt je terug bij de waarheid
Als je gelukkig bent, waarom zou je dan liegen? In het Russische woord «счастье» (geluk) hoort Adam het idee dat je deelneemt aan het leven. Je hebt deel aan wat er gebeurt en kunt naar waarheid leven.
De cirkel sluit zich. Je draagt nu alles met je mee wat je hebt beleefd. Je kunt dieper leren kennen, liefhebben en vergeven, vrijer handelen en opnieuw bij de waarheid uitkomen. Daar kan de cirkel opnieuw beginnen.
Een vraag aan mezelf Welke waarheid kon ik makkelijker erkennen toen ik me gelukkig voelde?
Ongelukkig zijn
−1 Uit de leugen groeit onwetendheid
De keerzijde van de cirkel begint wanneer je iets voelt en jezelf iets anders vertelt. Je houdt jezelf bijvoorbeeld voor dat je van je werk houdt, terwijl je al lang wilt vertrekken. Geleidelijk verlies je uit het oog wat je werkelijk wilt.
Adam noemt deze tweede stap onwetendheid, gebrek aan kennis of dwaasheid. De drie woorden duiden op één stap. Door de waarheid over jezelf te verdraaien ontneem je jezelf de kans om jezelf te leren kennen.
Een vraag aan mezelf Wat zeg ik uit gewoonte over mezelf terwijl ik me al lang anders voel?
−2 Uit onwetendheid groeit liefdeloosheid
Als je alleen een verzonnen beeld van jezelf kent, naar wie gaat je liefde dan uit? Wat in jou niet bij dat beeld past, kun je makkelijk afwijzen of verbergen.
In de lezing van de auteur hangt een gebrek aan liefde voor een ander in de eerste plaats samen met een gebrek aan liefde voor jezelf. Wat je van jezelf moeilijk kunt erkennen en aanvaarden, vind je vaak ook moeilijk te aanvaarden in de mensen om je heen.
Een vraag aan mezelf Wat vind ik moeilijk te aanvaarden in een ander en herken ik het in mezelf?
−3 Uit liefdeloosheid groeit wrok
Als je weinig liefde voor jezelf voelt, kan een fout gaan lijken op een schuld die je je leven lang moet afbetalen. Ook met anderen kun je een rekening opbouwen: wie iets niet gaf, niet zei of niet begreep.
Zo verandert liefdeloosheid in wrok jegens jezelf en anderen. De gebeurtenis is voorbij, maar in gedachten leef je nog in een gesprek dat toen niet werd afgerond.
Een vraag aan mezelf Welke oude rekening laat ik nog steeds openstaan?
−4 Uit wrok groeit onrust
Stel je iemand voor die blijft in een baan of relatie waarin diegene al lang iets wil veranderen. Toch blijft die persoon tegen zichzelf zeggen: ‘Voor mij is het zo goed.’ De wrok tegen zichzelf over die keuze is er elke dag.
De onrust in dit voorbeeld ontstaat doordat hoe je leeft niet strookt met wat je voelt. Je komt telkens terug bij de vraag die is blijven liggen. Zo verklaart Adam deze overgang op de keerzijde van de cirkel.
Een vraag aan mezelf Waar zeggen mijn woorden ‘het gaat goed’ iets anders dan wat ik voel?
−5 Uit onrust groeit angst
Zolang de vraag in de lucht hangt, spoken alle dingen die mis kunnen gaan door je hoofd. Wat als je de waarheid zegt? Wat als je op je besluit terugkomt? Geleidelijk gaat dat angstige vooruitkijken bepalen wat je kiest.
In de formule is dit de stap naar angst of onzekerheid over jezelf. Er gaat steeds meer kracht zitten in pogingen om mogelijke gevolgen bij voorbaat uit de weg te gaan.
Een vraag aan mezelf Voor welk concreet gevolg ben ik bang?
−6 Uit angst groeit geweld
Angst kan iemand ertoe brengen geweld te gebruiken om anderen te beheersen. Wanneer angst bepaalt wat je kiest, kun je het jezelf verbieden iets te zeggen, zelf te beslissen of iets te proberen. Zelfs waar je de mogelijkheid hebt om te handelen, voel je je onvrij.
Die onvrijheid kan zich volgens de formule ook naar buiten keren in dwang of geweld. Angst om de controle te verliezen kan iemand ertoe brengen een ander aan zijn wil te onderwerpen. Adam beschrijft twee uitingen van dezelfde stap: jezelf vanbinnen begrenzen en druk uitoefenen op de wil van een ander.
Een vraag aan mezelf Bij welke beslissing spreekt op dit moment mijn angst voor mij?
−7 Geweld leidt tot niet handelen
Wanneer je onder druk handelt, verzwakt je eigen verlangen. Je kunt van een stap afzien, of de hele dag bezig zijn zonder ook maar iets dichter te komen bij wat voor jou belangrijk is.
Daarom omvat de achtste stap zowel niets doen als leeg handelen en geen zin meer hebben om in actie te komen. Apathie beschrijft hier hoe het voelt als je nauwelijks meer ervaart dat wat je doet van jou is.
Een vraag aan mezelf Welke bezigheid kost me kracht maar laat me op dezelfde plek staan?
−8 Wie niet handelt, kan ongelukkig worden
Als je de stappen die voor jou belangrijk zijn steeds weer uitstelt, kan het voelen alsof het leven zich ergens naast je afspeelt. Je bent druk, maar ervaart nauwelijks dat je zelf mee vormgeeft aan de loop van je leven.
In deze lezing hangt ongelukkig zijn samen met het verlies van zin en vreugde. Wat je echt wilde beleven of doen, blijft aan de kant liggen.
Een vraag aan mezelf Waar mis ik op dit moment het meest het gevoel dat ik zelf meedoe?
−9 Ongelukkig zijn brengt je terug bij de leugen
Wanneer je ongelukkig bent, kan het verleidelijk zijn om via een omweg te krijgen wat je wilt. Je stelt het mooier voor dan het is, verzwijgt je reden of verzekert jezelf er opnieuw van dat alles naar wens is. In dit scenario belooft een nieuwe leugen snel verlichting.
Zo brengt de negende stap je terug naar de eerste en begint een nieuwe ronde. Als je dit ogenblik herkent, zie je ook waar je eerlijk kunt benoemen wat er gebeurt.
Een vraag aan mezelf Welke eenvoudige waarheid kan ik uitspreken in plaats van mijn gebruikelijke rechtvaardiging?